Hệ sinh thái AI Việt Nam 2026

Trí tuệ nhân tạo (AI) đã chuyển từ một chủ đề nghiên cứu hàn lâm thành động lực tăng trưởng quốc gia của Việt Nam. Trong giai đoạn 2024–2026, hệ sinh thái AI Việt Nam phát triển trên bốn trụ cột song hành: doanh nghiệp công nghệ, viện và trường nghiên cứu, khung chính sách của Nhà nước, và nguồn nhân lực. Bài viết này phác họa bức tranh tổng thể, dựa trên các nguồn dữ kiện được kiểm chứng.

1. Doanh nghiệp dẫn dắt

Khối doanh nghiệp tư nhân và tập đoàn nhà nước đóng vai trò đầu tàu, tự xây dựng hạ tầng tính toán và mô hình “made in Vietnam”.

FPT là tập đoàn công nghệ niêm yết có giá trị nhất trên sàn TP.HCM. Tháng 4/2024, FPT ký biên bản ghi nhớ với NVIDIA để xây dựng một “nhà máy AI” (AI Factory) trị giá 200 triệu USD, vận hành như một đám mây chủ quyền (sovereign cloud) trang bị GPU NVIDIA H100 và phần mềm NVIDIA AI Enterprise. FPT đặt mục tiêu mở rộng các nhà máy AI sang Nhật Bản và Hàn Quốc.

Viettel — tập đoàn viễn thông quân đội — tiếp cận AI ở quy mô hạ tầng quốc gia. Viettel AI đã phát triển mô hình ngôn ngữ tiếng Việt VT-Super-120B-A12B (khoảng 120 tỷ tham số), được đánh giá thuộc nhóm dẫn đầu về độ chính xác ở cùng phân khúc. Viettel Solutions cũng dùng công cụ NVIDIA NeMo Curator để làm sạch dữ liệu tiếng Việt và huấn luyện mô hình Llama 3 ViettelSolution 8B. Năm 2026, Viettel AI được xác nhận đang xây dựng một ứng dụng AI pháp luật quốc gia trên hạ tầng mô hình mở của NVIDIA.

VNG / Zalo sở hữu Zalo — ứng dụng nhắn tin được khoảng 85% người dùng internet Việt Nam sử dụng. VNG đã tự xây mô hình ngôn ngữ lớn KiLM từ con số không; phiên bản 13B tham số (cuối 2024) được báo cáo vượt một số mô hình quốc tế về xử lý tiếng Việt trong khung đánh giá VMLU. VNG cũng vận hành nền tảng đám mây và AI GreenNode.

Vingroup từng đặt cược lớn vào AI qua VinAI Research (thành lập 2019, tác giả của PhoGPT) và VinBigData (trợ lý giọng nói ViVi trên xe VinFast). Tuy nhiên, hệ sinh thái này đang tái cấu trúc mạnh: tháng 12/2024, Vingroup bán startup AI y tế VinBrain cho NVIDIA; tháng 4/2025, Qualcomm mua lại bộ phận AI tạo sinh của VinAI. Đây là tín hiệu cho thấy năng lực AI Việt Nam đã đủ hấp dẫn để các tập đoàn toàn cầu thâu tóm.

Bên cạnh các “ông lớn”, một lớp công ty và startup chuyên biệt như GreenNode (mô hình suy luận GreenMind), MoMo (AI trong fintech, thanh toán), và nhiều studio AI ứng dụng đang định hình tầng giữa của hệ sinh thái. Lưu ý: số liệu tài chính chi tiết của nhiều thương vụ M&A nói trên chưa được công bố công khai.

2. Viện nghiên cứu và đại học

Nền tảng học thuật cung cấp nhân lực và nghiên cứu cơ bản. Các trung tâm đáng chú ý gồm Viện Nghiên cứu Cao cấp về Toán, các nhóm AI tại Đại học Bách khoa Hà Nội, Đại học Quốc gia Hà Nội, Đại học Quốc gia TP.HCM, và VinUni. Mối liên kết viện–doanh nghiệp đang chặt chẽ hơn: tháng 5/2025, VNG ký thỏa thuận tài trợ 25 tỷ đồng trong 3 năm cho Đại học Quốc gia TP.HCM, cam kết đào tạo ít nhất 1.000 sinh viên chất lượng cao.

Chiến lược quốc gia đặt mục tiêu đến 2030 có ít nhất một cơ sở Việt Nam lọt vào top 20 viện nghiên cứu và đào tạo AI hàng đầu ASEAN.

3. Chính sách quốc gia: hai văn bản trụ cột

Chính sách AI Việt Nam được dẫn dắt bởi hai văn bản then chốt.

Chiến lược quốc gia về nghiên cứu, phát triển và ứng dụng AI đến năm 2030 (Quyết định 127/QĐ-TTg, ban hành 26/01/2021) đặt các mục tiêu: đưa Việt Nam vào top 4 ASEAN và top 50 thế giới về AI; xây dựng 10 thương hiệu AI uy tín trong khu vực; thành lập 3 trung tâm đổi mới sáng tạo quốc gia về AI; và xây dựng hành lang pháp lý, hạ tầng dữ liệu và tính toán cho AI.

Nghị quyết 57-NQ/TW (ký 22/12/2024 bởi Tổng Bí thư Tô Lâm) nâng tầm khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thành “đột phá”. Nghị quyết đặt mục tiêu kinh tế số đóng góp ít nhất 30% GDP vào 2030 và 50% vào 2045; nâng chi cho khoa học – công nghệ lên 2% GDP trong 5 năm (từ mức 0,82% năm 2023); và dành tối thiểu 3% ngân sách nhà nước cho nhiệm vụ này. Ngày 13/01/2025, Ban Chỉ đạo Trung ương về Khoa học, Công nghệ, Đổi mới sáng tạo và Chuyển đổi số được thành lập, do Tổng Bí thư trực tiếp đứng đầu — một cấu trúc quản trị cấp cao nhất hiếm thấy cho lĩnh vực công nghệ.

4. Nhân lực: cơ hội và nút thắt

Nhân lực vừa là lợi thế vừa là điểm nghẽn lớn nhất.

• Lực lượng kỹ sư CNTT của Việt Nam ước tính vượt 530.000 người, với khoảng 50.000–70.000 cử nhân CNTT tốt nghiệp mỗi năm.
• Số kỹ sư chuyên về AI ước khoảng 18.000+ người — được xem là lớn nhất Đông Nam Á, nhưng vẫn thiếu xa so với nhu cầu.
• Nhu cầu nhân lực AI được dự báo tăng 74% trong giai đoạn 2025–2030.
• Ngành CNTT đối mặt thiếu hụt 150.000–200.000 lập trình viên và kỹ sư mỗi năm; khoảng 45% nhà cung cấp giải pháp AI coi thiếu nhân lực là thách thức vận hành lớn nhất.

Nút thắt then chốt: Việt Nam đào tạo tốt kỹ sư junior và mid-level, nhưng thiếu trầm trọng các trưởng nhóm nghiên cứu, kiến trúc sư ML và kỹ sư cấp cao có kinh nghiệm vận hành ở quy mô sản xuất.

5. Đầu tư và hạ tầng

Dòng vốn đổ vào AI tăng tốc, chủ yếu qua hai kênh: đầu tư nội địa vào hạ tầng (nhà máy AI 200 triệu USD của FPT, các trung tâm dữ liệu của Viettel, VNG) và M&A quốc tế (NVIDIA mua VinBrain, Qualcomm mua bộ phận AI của VinAI). Năm 2026, Việt Nam trở thành một tâm điểm trong chiến lược “AI chủ quyền” (sovereign AI) của NVIDIA, với việc công bố bộ dữ liệu quy mô dân số phát triển cùng FPT. Số liệu tổng vốn đầu tư AI toàn ngành chưa có thống kê chính thức công khai đầy đủ.

Kết luận

Hệ sinh thái AI Việt Nam năm 2026 đã vượt qua giai đoạn khởi đầu: có doanh nghiệp tự làm chủ mô hình lớn, có chính sách quốc gia đồng bộ và quyết liệt, có hạ tầng GPU quy mô lớn. Thách thức trung tâm còn lại là nhân lực cấp cao và việc biến năng lực kỹ thuật thành sản phẩm tạo doanh thu bền vững. Với định hướng “AI chủ quyền” và sự cam kết ở cấp lãnh đạo cao nhất, Việt Nam đang đặt nền móng để hiện thực hóa mục tiêu top 4 ASEAN vào năm 2030.

Nguồn tham khảo

• Quyết định 127/QĐ-TTg — Chiến lược quốc gia về AI đến 2030 (LuatVietnam)
• Nghị quyết 57 — bước nhảy số của Việt Nam (VietnamPlus)
• FPT và NVIDIA ký MoU xây nhà máy AI 200 triệu USD (Vietnam News)
• Việt Nam ra mắt LLM tiếng Việt đầu tiên trên NVIDIA NIM (VietnamNet)
• Bài toán thiếu hụt nhân lực AI của Việt Nam (VnExpress)
• Qualcomm mua lại bộ phận AI tạo sinh của VinAI (TechCrunch)
• Viettel phát triển mô hình AI tiếng Việt 120 tỷ tham số (Vietnam.vn)